Tiyatroda Görünmeyen Emek ve Telif Haklarının Acı Gerçeği

Toplumsal Araştırmalar Kültür ve Sanat için Vakıf (TAKSAV) tarafından Yaşanılabilir Bir Dünya İçin Sanat sloganıyla hazırlanan 29. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali, 20-30 Kasım tarihleri arasında başkent sahnelerinde sanatseverlerle buluşmaya hazırlanıyor. Festivalin açılış töreni Çankaya Belediyesi Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Bu yıl Sevda Şener Tiyatro Yazarlığı Ödülü’ne layık görülen oyun yazarı Ali Cüneyd Kılcıoğlu, festival vesilesiyle tiyatro yazarlığının yapısal ve ekonomik çıkmazlarını, yerli oyunların sahnelenmesinde karşılaşılan zorlukları ve sansürün yazarlık üzerindeki etkilerini tüm detaylarıyla paylaştı.
Oyun Yazarlığının Yapısal Sorunları ve Görünmeyen Emeğin Sömürüsü
Yazma eylemini insanlık tarihine katılmak ve dünyayı kazmak olarak tanımlayan Kılcıoğlu, sektördeki en büyük sorunun oyun yazarlığının resmi olarak bir meslek sayılmaması olduğunu vurguladı. Kurumsallaşmamış ve çoğunlukla küçümsenen bu alan, inatçı emekçilerin çabalarıyla ayakta kalmaya çalışıyor. Brecht’in işaret ettiği görünmez emek kavramıyla birebir örtülen yazım süreci, somut bir nesneye dönüşmediği için sektörde maddi ve manevi bir körlüğe yol açıyor. Yapımcıların afiş basımına yüksek bütçeler ayırıp fikir işçiliğini soyut bir kavram olarak görmesi, yazarların hak ettikleri değeri alamamasının en somut göstergesi olarak öne çıkıyor. Özel tiyatrolarda bir oyunun yıllık telif ücretinin toplam on bilet parasına kadar düşmesi ise ekonomik tablonun ne kadar vahim olduğunu gözler önüne seriyor. Sektördeki en yorucu durumlardan biri de yerli yazarlardan iki kişilik ve dekorsuz oyunlar beklenirken, yabancı yapımlardaki kalabalık kadrolardan ve pahalı dekorlardan asla taviz verilmemesi.
Sanatta Sansür ve Otosansürle Mücadele Yöntemleri
Toplumsal ve politik meseleleri sahneye taşıyan Kılcıoğlu, akıl ile kalem arasındaki hassas bağın otosansür nedeniyle zedelendiğini belirtti. Amerika’da ilkokulu okuduktan sonra Mülkiye’yi bitiren ve tiyatro kuramları ile dramaturgi üzerine yüksek lisans yapan yazar, uzun yıllara dayanan araştırma birikimi sayesinde yazarken otosansürün engellerini aştığını ifade etti. Oyun yazarlığında 22. yılını geride bırakan sanatçı, tecrübenin getirdiği özgürlükle söylenemeyeni kurgu ve metaforlar aracılığıyla aktardığını dile getirdi. Özellikle Latin Amerika ve Balkan ülkelerindeki yazarların baskı dönemlerinde geliştirdiği satır arası çözümleri incelediğini belirten Kılcıoğlu, otosansürün dışsal baskılardan çok daha çetrefilli bir içsel mücadele alanı olduğunu ve her yazarın kendi çıkış yolunu bulması gerektiğini aktardı.
Kültür Sanat Dünyasında Yerli Yazarların Yaşadığı Yalnızlık
Üretim sürecinde edebiyatın akıcılığından ve kuramsal kaynaklara ulaşmanın avantajlarından yararlandığını belirten deneyimli yazar, buna rağmen sektördeki ilgisizlikten yakındı. Yazdıkları oyunları okutmanın ve ilgili kişilere ulaştırmanın başlı başına yıpratıcı bir mücadeleye dönüştüğünü söyleyen Kılcıoğlu, meslektaşlarının dahi yazdığı oyunlardan haberdar olmamasından dert yandı. Yeni çeviri oyunlarına gösterilen ilginin yerli yazarlardan esirgendiğini, hatta karşılaşılan nobran tavırlar ve yapay üst-ast ilişkilerinin kalpleri kırdığını ifade etti. Bu ekonomik zorluklar, görünmezlik ve kıymetsizlik sarmalı içinde yazarların metnin estetik düzlemine yeterince odaklanamadığını belirterek tiyatro dünyasının kendi içinde üretenleri daha yakından takip etmesi gerektiğinin altını çizdi.
Kaynak: Birgün ·
Yorum yaz